Odliv ili bekstvo mozgova: razlike i sličnosti srpskog i italijanskog braindraina

pjimage

Srpski i italijanski univerzitetski centri. Image by [www.mappeser.com & www.balkanex.info].

Za razliku od Srba koji se odlivaju, Italijani beže iz svoje otadžbine. Njihovi motivi za to su gotovo isti kao i naši, ali ipak poprilično drugačiji. Porezi ili porazi, nemogućnost napredovanja ili blokiranost u tranziciji? Italijani su uspeli i da približno kvantifikuju cenu svog izvezenog društvenog kapitala: 23 milijarde evra za period od 2008. do 2014. godine. Koliko je to privatizovanih telekoma? Oko 4 godišnje po slobodnoj proceni. 

Bekstvo ili mobilnost

Nije Srbija jedina zemlja iz koje mladi i obrazovani ljudi odlaze u velikom broju. To je postala uobičajena pojava visokoobrazovanog nomadstva, takozvane mobilnosti studenata i istraživača, u kojoj nosioci inovativnosti i kreativnosti putuju i razmenjuju znanja sa drugima iz globalnog sela. Međutim postoji velika razlika u broju ljudi koji odlaze iz Norveške, Velike Britanije i Amerike i broja ljudi koji odlaze iz Srbije, Bosne i Hercegovine, Albanije, Italije, Angole, a iza brojeva se naravno krije i razlika u motivima.

Italija je u tom pogledu veoma slična Srbiji, samo što se ovaj fenomen ovde naziva cervelli in fuga, što bi u slobodnom prevodu bilo mozgovi u bekstvu. Lično mi se ovaj termin više sviđa nego odliv mozgova. Odliv je kao neki spontani i nekontrolisani proces. Na primer, neko je zaboravio da stavi čep u slivnik pa se odlivaju ljudi, eto odoše, povukla ih matica (da odu iz matice, oprostite ne mogu da odolim). No, italijanski termin lepo naglašava potrebu da se od nečega pobegne. Od čega?

Cerveli in fuga

Image by [Personal Gallery].

Problemi u raju

Italijani koji završe fakultet odlaze pretežno u Belgiju, Nemačku, Ameriku i Veliku Britaniju (mada je moja žena Sara pre 6 godina ipak došla u Srbiju, kakva carica). Takođe, društveni status i prosečna plata se ne razlikuju baš toliko među ovim zemljama, ali ipak postoji razlog zašto Italija ima najveći negativni istraživački priraštaj među visoko industrijalizovanim zemljama Evrope. Svake godine oko 13% više mladih istraživača ode iz Italije nego što u nju dođe iz drugih zemalja, tako da za Italiju ne važi postojeći koncept razmene mozgova u okviru Evropskog istraživačkog prostora (ERA). Hmmm, zašto.

Pa Italija je svetski turistički epicentar, ali očigledno ne i raj što se uslova života i rada tiče.

Glavni problem u Italiji je nemogućnost napredovanja i što te većina firmi i organizacija ne shvata ozbiljno kad si mlad. Svakodnevno se na ovdašnjim medijima prenose priče o ljudima koji su za pet godina u Engleskoj postali načelnici i direktori timova za R&D, a u Italiji su morali da čekaju da neko ode u penziju da bi dobili posao ili unapređenje, prenose se svakodnevno na ovdašnjim medijima.   

I pored postojanja velikog broja programa podrške mladim preduzetnicima u Italiji, kako na nacionalnom tako i na regionalnom i evropskom nivou, mladi koji su najkreativniji i najobrazovanij ipak ne podnose tromost italijanske administracije i postojanje velikog broja italijanskih profesionalnih kasti i mnogi od njih biraju da odu iz Italije. Druge studije potvrđuju da Italija u stvari i ne bi znala šta da radi sa tim ljudima jer poput Srbije spada u jednu od zemalja koja ima problema sa “preobrazovanošću” tzv. overeducation i “rasipanjem mozgova” tzv. brain waste.

Project cycle management

This image is copyrighted, and used with permission. Image by bran_don via Instagram.

Rasipanje mladih talenata

Zajednički imenitelj ovih fenomena je da se ogromne sume javnog novca troše, tj. “bacaju”, na finansiranje inertnih politika obrazovanja koje nisu zasnovane na dokazima, a da usled nesklada u ponudi i potražnji lokalnog poslovnog tržišta, veliki broj diplomiranih u koje se ulagalo tokom 15-ak godina školovanja, odlazi iz zemlje ili radi poslove koje bi mogli da rade i bez diplome fakulteta.

U Srbiji je to ipak nešto izraženije. Primer doktorandkinje koja je dobila stan od države 2003. godine pa se u njega uselila 2015. godine dovoljno govori o podršci i podstreku koju mladi istraživači dobijaju u Srbiji. Sa druge strane profesorska moć da arbitrarno odlučuju o priznavanju ispita i programa stečenih u inostranstvu kao i problemi prilikom priznavanja diploma, sprečili su neke od domaćih studenata da odu na razmenu, a neke su sprečili da se vrate. 

screen-shot-2016-11-15-at-10-53-49

Preča posla

Za kraj mogu samo da preporučim onima koji žele da se malo ozbiljnije pozabave problematikom da pročitaju studiju Studiranje u inostranstvu i povratak u Srbiju i sažetak predloga javne praktične politike Ka boljim uslovima za rad mladih istraživača u oblasti društvenih nauka ili Ka jačanju institucionalne podrške i unapređenju obrazovanja mladih istraživača koje smo napisali u okviru projekta Nacionalni dijalog u okviru društvenih nauka u Srbiji 2014-2016.

Rezultate poslednjeg istraživanja u kome je učestvovalo 356 doktoranada smo predstavili zainteresovanim stranama i donosiocima odluka na okruglom stolu koji je održan 25. oktobra ove godine u Medija centru. Međutim, malo nade ostaje da će se stvari zaista promeniti na bolje jer su učesnici okruglog stola, najvećim delom profesori beogradskog univerziteta, bili više zainteresovani da diskutuju o pogodnosti primene termina “civilno društvo” u odnosu na termin “nevladin sektor”, na šta je izgubljeno dobrih pola sata diskusije, nego o predloženim merama iznetim u predstavljenim sažecima javnih politika.

Poslednju nadu da će se nešto sistemski uraditi da se Srbija skine sa neslavnog vodećeg mesta u odlivu mozgova ugasio je sekretar Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, Vladimir M. Popović, koji je javno priznao na samom početku izlaganja, bez trunke zadrške i srama, da se sa terminom javna politika susreo pre tri meseca, tj. kada je došao na trenutnu poziciju. Takođe, pomenuti sekretar nije prisustvovao diskusijama koje su usledile. Odmah nakon svoga izlaganja napustio je okrugli sto jer je imao preča posla.

Sa trenutnim političarima i sekretarima Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja i srpski fenomen odliva mozgova zasigurno se sve više približava italijanskom terminu mozgova u bekstu. Pa i mi imamo preča posla od čekanja da nas neko ozbiljno shvati i uvaži naš rad.


Contributors

slobodan

Slobodan Ocokoljic – COORDINATOR OF THE PROBLEM SOLVING PULSAR THINK NET Researcher / Manager / Translator – Constantly on the move and in pursuit of missions impossible to accomplish. Slobodan has studied Political Science and Local Economic Development. After 6 years of research and management combined for living, in 2016 he started working as a freelance. Lived, studied and worked in Belgrade, Trento and Budapest. Two years ago moved with his family from his homeland to Italy. Thus, he is interested in connections and influences between places and people, economic development and human development, environmental protection and human rights, and urban/regional development and business innovation. He firmly believes that no other force has stronger gravitational pull than knowledge, therefore Sigma Infty, as a synonym for infinite thirst for knowledge.

jelena

Jelena Veselinovic – LANGUAGE SUPPORT (SR/EN) Professor of Serbian Language & Proofreader – Is a professor of Serbian language and literature. Got her degree on the Faculty of Philology University of Belgrade and later worked in the IPS Media publishing house and in the Diplomatic Fund Club in Belgrade. Presently working as top-notch proofreader. Loves to read and write about books.


Help us drive the change: Read. Share. Repeat.

Leave your comment